hajnowianie.com

Strona startowa / O Hajnówce

Historia Hajnówki

Historia Hajnówki od Rzeczpospolitej Obojga Narodów do III Rzeczpospolitej...

• 1589 na mocy Ordynacji Sejmu „Ordinato o prewentach królewskich” tereny Hajnówki trafiają do dóbr stołowych króla Polski
• 1639 r. Ordynacja Sejmowa wprowadza nakaz utworzenia strażnic królewskich chroniących Puszczę
• 1670 – w uroczysku Skarbosławka powstaje strażnica (obecnie dzielnica Placówka)
• 1679 – według „Opisania Puszczy” w strażnicy pełniło służbę 7 strzelców i 2 osoczników, pilnujących też Traktu Królewskiego do królewskiego dworu w Białowieży
• XVIII wiek – W uroczysku Skarbosławka, osadzono jako królewskiego strażnika człowieka imieniem Heyna (lub Hayno) – z pochodzenia prawdopodobnie Niemca.

Pod zaborem rosyjskim i I wojna światowa

• 1795 – III rozbiór Rzeczypospolitej – do podpisania traktatu w Tylży w 1807 przez obszar dzisiejszego miasta przebiega granica między zaborem pruskim i rosyjskim.
• XIX w. – obok siedziby strażnika powstaje wieś
• 23 maja 1831 r. koło Hajnowszczyzny oddział powstańczy gen. Dezyderego Chłapowskiego stoczył zwycięską bitwę z oddziałem wojsk carskich.
• 1846 – utworzenie Leśnictwa Hajnowskiego – zamieszkuje je 18 rodzin.
• 1863 – w okolicy mają miejsce walki w czasie powstania styczniowego
• 1888 – Puszcza Białowieska wchodzi w skład posiadłości carskich
• 1894 – doprowadzenie do Hajnówki kolei z Bielska Podlaskiego
• 1897 – przedłużenie linii kolejowej do pałacu w Białowieży
• 1900 – budowa szosy Bielsk Podlaski – Białowieża
• 1909 – budowa przez Hajnówkę linii kolejowej na trasie Siedlce – Wołkowysk- Hajnówka liczy 600 mieszkańców
• 1915 – ucieczka wojsk rosyjskich przed Niemcami i ewakuacja części ludności
• 1915-1918 – rabunkowa eksploatacja drewna podczas I wojny światowej, budowa dwóch tartaków, piekarni, pralni, łaźni, kasyna, kina, fabryki suchej destylacji drewna, parowozowni i sieci kolejek wąskotorowych przez okupujących Niemców

Okres międzywojenny i II wojna światowa

• luty 1919 – Hajnówka ponownie w granicach Polski, liczy wtedy 118 mieszkańców
• 1920 – wojna polsko-bolszewicka, 27 sierpnia niedaleko drogi do Białowieży ma miejsce potyczka zwiadu z 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej gen. Rządkowskiego z sowieckim pociągiem pancernym z 48 DS
• 1923 (3 marca) – erygowanie parafii katolickiej i urządzenie kaplicy w poniemieckim kinie
• 1924 – angielska firma „The Century European Timber Corporation” ,popularnie zwana „Centurą” wydzierżawia tartaki i kolejki leśne – rozpoczyna się wielki napływ robotników do Hajnówki
• 1924 – 24 marca – pierwszy strajk w Hajnówce na terenie Fabryki Chemicznej rozpoczyna falę wystąpień robotników,które trwają z przerwami do września 1939
• 1925 – pierwsza prawosławna kaplica w Hajnówce; Hajnówka liczy około 4000 mieszkańców z czego 70% to Polacy. Pozostali mieszkańcy to Białorusini, Żydzi, Rosjanie, Niemcy.
• 1929 – na skutek rabunkowej eksploatacji drewna, władze polskie zrywają umowę z „Centurą”
• 1930 – cztery hajnowskie fabryki zatrudniają niemal 2000 robotników
• 1934 – osada zostaje siedzibą gminy wchodzącej w skład powiatu bielskiego
• 1936 (9 marca) – spalenie kaplicy przez komunistów i budowa nowej
• 1939 – Hajnówka liczy 17 tys. mieszkańców, działają w niej: Państwowa Szkoła Przemysłu Drzewnego, 3 szkoły podstawowe, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, hotel, kino Lux, kino Oko, apteka, biblioteka, Przysposobienie Wojskowe Leśników, Związek Strzelecki „Strzelec”, Rodzina Leśnika, zespół teatralny,
• wrzesień 1939 – walki na terenie Hajnówki z Niemcami podczas kampanii wrześniowej, zbombardowanie dworca PKP przez Luftwaffe
• 1939-1941 – okupacja radziecka (deportacja ludności)
• 1941-1944 – okupacja niemiecka i zagłada Żydów
• 25 czerwca 1941 – spalenie przez Niemców Synagoga w Hajnówce
• 1944 lipiec – zniszczenie przez Niemców dworca kolejowego (data niepewna)

Polska Rzeczpospolita Ludowa

• 1944 (18 VII) – ponowne zajęcie Hajnówki przez wojska Armii Czerwonej, Hajnówka liczy już tylko 8 tys. mieszkańców
• 1945 (kwiecień) – w pobliżu Hajnówki przebywał oddział V Brygady Wileńskiej AK pod dowództwem mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, starcia z NKWD, KBW, UB i MO
• IV 1945 – pod Hajnówką ma miejsce starcie z NKWD oddziału V Brygady Wileńskiej AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”
• 1945 – kolejne starcia poakowskiego podziemia z NKWD, UB i MO
• 1946 – 28 stycznia opanowanie miasta i rozbrojenie posterunku MO i Armii Czerwonej przez III Brygadę Wileńską NZW
• 1946 23 czerwca – oddanie do użytku, zniszczonej przez Niemców w sierpniu 1944 roku, linii kolejowej do Białowieży.
• 1948 – początek budowy kościoła katolickiego, zakończonej dopiero w 1965 w związku z blokowaniem budowy przez władze komunistyczne
• 1949 – od marca do lipca w jednej ze szkół istnieje tajna organizacja niepodległościowa
• 1951 – uzyskanie praw miejskich
• 1954 – Hajnówka zostaje siedzibą powiatu
• 1975 – miasto przestaje być siedzibą powiatu
• 1979 – zostaje uruchomiona pierwsza autobusowa linia komunikacji miejskiej- obecnie funkcjonują trzy linie.
• 1981 – budowa Cerkwi prawosławnej św. Trójcy
• 1984 3 grudnia – uruchomienie linii PKS do Białowieży
• 1985 wrzesień – odsłonięto kamień upamiętniający obrońcę miasta z 1939 r. kpr. Bolesława Bierwiaczonka.
• 1986 9 września – oddanie do użytku nowego dworca kolejowego.
• 1989 rozwiązano komitety partyjne PZPR i ZSL

III Rzeczpospolita

• 1993 – likwidacja połączenia kolejowego do stacji Białowieża Pałac i Bielska Podlaskiego
• 1995 – rozpoczęcie budowy dwóch kolejnych cerkwi w Hajnówce: pw. Narodzenia św. Jana Chrzciciela i św. Dymitra Sołuńskiego
• 1999 (1 stycznia) – miasto ponownie zostało siedzibą powiatu
• 2000 – rozpoczęcie budowy kościoła pw. św. Cyryla i Metodego
• 2003 – rozpoczęcie budowy klasztoru katolickiego Zgromadzenia Sióstr Klarysek na ul. Lipowej
• 2004 – likwidacja pociągów osobowych na trasie Hajnówka – Cisówka
• 2006 – rozpoczęcie budowy pływalni przy ul. Piłsudskiego
• 2007 (21 czerwca)- Rada Miejska przegłosowuje uchwałę o wprowadzeniu języka białoruskiego jako pomocniczego w administracji.

źródło: wikipedia.org

Komentarze:

Aldonadalia 27-12-2009 o 17:20

W którym miejscu stała w Hajnówce synagoga? Nie pochodzę z Hajnówki i znajomi nie potrafia udzielic mi odpowiedzi.

Stormbringer 27-12-2009 o 19:03

Synagoga była za dawną ciastkarnią przy ul. Wierobieja , teraz w tym miejscu stoi stacja TRAFO.

Irena 29-12-2009 o 11:59

Być może faktycznie była w tym miejscu…ale z opowiadań mojej babci rodowitej Hajnowianki nie wynikało aby w Hajnówce była Synagoga…wiem że ludność żydowska z okolicznych miejscowości jeździła do Orli…Hajnówka nie miała praw miejskich więc myślę że i kościoła żydowskiego też nie miała…nigdy babcia nie wspominała o synagodze w Hajnówce…a przekazała nam wnukom dużo wiadomości dotyczących naszego miasta…wiem które hajnowskie domy zamieszkiwane były przez rodziny żydowskie…największe skupisko było na obecnej ul.Wierobieja pozostało jeszcze kilka domów i na ul. Batorego-na tej ulicy nie pozostał żaden dom…pamiętam jak wyglądały te domy…

Stormbringer 29-12-2009 o 19:33

Właściwie nie była to synagoga lecz bożnica , więcej na ten temat można przeczytać tu:
http://www.hajnowka.com.pl/main.php?str=131

Irena 29-12-2009 o 19:48

Muszę przyznać że wiele wiadomości moja babunia przemilczała…tak widać miało być…choć była cudowną skarbnicą wiedzy…Dziękuję przedmówcy za link przeczytałam go z ciekawością , jest to przecież nasza historia…

Stormbringer 07-01-2010 o 16:03

W tym miejscu prawdopodobnie była bożnica żydowska w Hajnówce
http://hajnowka.pxd.pl/gallery/pic321/v2010010715122194964999.jpg

szlabanowy 08-01-2010 o 22:43

W albumie „Hajnówka w starej fotografii na str. 293 jest zdjęcie nr 279 przedstawiające ulicę Targową, w tle dach bożnicy.
Ponieważ zdjęcie prawdopodobnie zrobiono z dachu jakiegoś budynku w kierunku komina tartacznego, a na pierwszym planie widać dom na rogu ul. Targowej i Ogrodowej więc bożnica musiałaby być z drugiej strony ul. Ogrodowej (Kosidłów) a więc kilkadziesiąt metrów od zaułka
młynarskiego i stacji trafo. Być może komentarz do zdjęcia jest nietrafiony, jak wiele innych w tej książce. Jak myślisz Stormbringer?

http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/1.jpg

Stormbringer 08-01-2010 o 23:17

Jeżeli ulica targowa biegnie wzdłuż. tego jasnego budynku (na fotografii), a ulica ogrodowa biegnie po jego szerokości – to lokalizacja bożnicy by się zgadzała .
„w tle dach bożnicy „czyli to coś na fotografii po lewej stronie. Trudno wywnioskować po takim zdjęciu – nie rozpoznaję żadnego istniejącego do dziś budynku.

Stormbringer 08-01-2010 o 23:18

Ulice napisane małą literą spowodowane zamyśleniem nad zagadką zdjęcia :)

Stormbringer 08-01-2010 o 23:46

Wyczytałem w książce W.Tatarczyka „Dzieje Hajnówki do 1944 roku” str.37 że-
„…istniała też wyznaniowa szkoła żydowska, mieściła się przy bożnicy na ul.Polnej.” .
Następny cytat z tej samej książki str.49
„Bożnica żydowska znajdowała się przy ul.J.Piłsudskiego(dawna Targowa).”
Tak więc wraz z wersją podaną w Wikipedii
„Synagoga znajdowała się w rejonie ul. ks. Wierobieja na placu Orzechowskich w tzw. Zaułku Młynarskim (w miejscu obecnego transformatora TRAFO) …” mamy trzy lokalizacje synagogi-bożnicy…to mamy zagadkę :)

szlabanowy 09-01-2010 o 20:13

A oto zdjęcie tego największego budynku od strony ul. Kosidłów
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/2.jpg

szlabanowy 09-01-2010 o 21:31

Że też dotąd nikt nie wpadł na pomysł, by sporządzić plan Hajnówki z okresu przedwojennego z oznaczeniem najważniejszych miejsc. Myślę, że takiego wezwania mógłby się podjąć Stormbringer, popularyzator Hajnówki i twórca stron internetowych o Hajnówce

administrator 09-01-2010 o 22:05

Tak się składa, że w budynku prezentowanym przez „szlabanowego”, wynajmowałem na poddaszu mieszkanko – to były ciekawe czasy:)

szlabanowy 09-01-2010 o 22:05

Może ktoś wie, gdzie znajduje się ten budynek, w którym mieściła się Komenda Milicji Obywatelskiej w Hajnówce?
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/3.jpg

szlabanowy 09-01-2010 o 22:09

Tabliczki na budynku
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/4.jpg

szlabanowy 09-01-2010 o 23:56

Plan z 1937 r. z moimi napisami, niektóre ulice biegły inaczej niż teraz, np. w stronę Dubin
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/4.jpg

szlabanowy 09-01-2010 o 23:57

Wstawiłem złe zdjęcie
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/mapa1.jpg

Stormbringer 10-01-2010 o 2:04

Podejrzewam że Komenda MO znajdowała się w tym budynku przy ul. Warszawskiej
http://hajnowka.pxd.pl/gallery/pic162/v2009060222212691042738.jpg
http://hajnowka.pxd.pl/zdjecie/168936/1/foto-nr-1524
teraz ten dom wygląda trochę inaczej .
Komenda miała też lokalizację w obecnym przedszkolu przy Warszawskiej.

Irena 10-01-2010 o 11:56

Na Warszawskiej chyba nie, a jeśli tak to bardzo dawno temu…jak sięgam pamięcią to w latach 60-tych ubiegłego stulecia komenda MO mieściła się przy ul.Buczka (obecna ks.Wierobieja)w dwupiętrowym budynku na przeciwko dawnego sklepu GS”Samopomoc Chłopska-w latach 70-tych Komenda zajmowała budynek przy ul.Warszawskiej (obecne przedszkole).Wiem że na Warszawskiej na pokazanym wyżej zdjęciu w latach 70-tych ubiegłego stulecia mieściła się przychodnia lekarska,o ile dobrze pamiętam był też tam gabinet stomatologiczny.

Stormbringer 10-01-2010 o 12:05

Być może była milicja na ul. Wierobieja
http://hajnowka.pxd.pl/gallery/pic137/v2009062821482175112609.jpg
lecz raczej nie jest to ten budynek na zdjęciu archiwalnym.

Irena 10-01-2010 o 12:58

Tak właśnie jest to ten, budynek obecnie jest w tym miejscu sklep „Celny”,w późniejszym okresie,lata 80-te,chwilę mieścił się oddział PKO,a jeszcze wcześniej zaraz po Komendzie MO,była tam Apteka,w tym właśnie budynku,na parterze.

szlabanowy 10-01-2010 o 20:16

Ja mam takie informacje o komendach MO w Hajnówce:
1. przed wojną – przy kościele w budynku poczty i na ul. Wierobieja
2.po wojnie na rogu ul. Warszawskiej i Ptaszyńskiego,
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/policja.jpg
później na ul. Warszawskiej 2, obecna na ul. Armii Krajowej. Przez jakiś czas na ul. Wierobieja był posterunek dzielnicowych. Był tez jakiś posterunek do lat 60-tych naprzeciwko Kurela w miejscu Orbisu

Stormbringer 10-01-2010 o 21:27

To ja wrócę do czasów bardziej zamierzchłych
” Posterunek policji mieścił się na dzielnicy Piaski ,a od 1934 r.przy ul.Targowej”
W.Tatarczyk”Dzieje Hajnówki do 1944″str.37
„Okupacja hitlerowska…Żandarmeria zajmowała budynek przy ul.Warszawskiej…Posterunek policji porządkowej(Shutzpolizei) mieścił się przy ul.Wierobieja… Areszt był przy ul.3-go Maja w budynku obok kościoła…”
http://lh5.ggpht.com/_Dz4wjS1LeB0/SsEBTzI0tdI/AAAAAAAAC9A/sSLnP3c-0vY/s640/Hajn%C3%B3wka%20w%20starej%20fotografii%20%2829%29.JPG
W.Tatarczyk”Dzieje Hajnówki do 1944″str.77

Irena 11-01-2010 o 10:23

Pamietam że w latach 60-tych,na przeciwko domu p.Kurela staly jakieś drewniane budynki,ale były w nich sklepy,pamiętam jeden ze słodyczami,malutki przytulny sklepik,często kupowałam tam słodycze…ten smak słodyczy pamiętam do dziś…A czy ktoś z Was pamięta malutką ciastkarenkę p.Drewnowskiego na ul.Buczka (Wierobieja) i te przepyszne ciastka i rurki z kremem-takich rurek jak tamte nie kupimy dzisiaj…

Tribodosol 11-01-2010 o 13:28

To ja tez sie pochwale, co prawda mloda historia, ale pochwale :) Kiedys na miejscu terazniejszego Narodowego Banku Polskiego byl skep z … irysami. To dopiero byl niezapomniany smak ;) Pamietam tez, ze na przeciwko byl jakis sklep z ubraniami chyba policyjnymi lub napewno cos w tym stylu.
Pamietam tez gdzie stal Pewex, ktory swa zolta nazwa swiecil na niebieskiem tle.

Irena 11-01-2010 o 15:02

Budynek w którym był sklep z ubraniami milicyjnymi w tamtych czasach istnieje do dziś,obecnie sprzedawana jest tam odzież dziecięca i wózki dla niemowląt…w latach 80-tych ten sklep został przeniesiony do nowo-wybudowanego budynku gdzie obecnie mieści się Bank,były wtedy ciężkie czasy jeśli chodzi o zakupy i zdobycie towarów,wszędzie były kolejki,a słodycze były wyśmienite…może z opakowaniami było gorzej ale smak był niezapomniany…irysów było kilka rodzai,a Toffi-niebo w „gębie”przepraszam za wyrażenie…ale to najbardziej pasuje-moje dzieciaki tym się zajadały;}}}

szlabanowy 11-01-2010 o 22:33

Trochę zboczono z tematu, więc wracam z fragmentem wspaniałego planu Hajnówki
http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/plan.jpg

Stormbringer 11-01-2010 o 23:51

Na stronie UM jest plan Hajnówki na którym naniesione są tory kolejki wąskotorowej istniejącej dawniej na terenie miasta np. na Chemicznej . Mało kto pamięta gdzie znajdowały się te torowiska. Co do idei zrobienia planu przedwojennej Hajnówki …pomysł świetny :)

Plan Hajnówki na stronie UM
http://www.hajnowka.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=49&Itemid=120

szlabanowy 12-01-2010 o 0:24

Szkoda, że tory szerokie i wąskie są jednakowo narysowane, nie ma toru na ul. Kniewskiego, więc są to już lata 70-te. Część wąskich torów była przestawiana wzdłuż wyschniętych sztapli drewna brzozowego. Drewno korowano, łupano wzdłuż i wózkami przewożono do retort.

Irena 12-01-2010 o 8:19

Kolejka wąskotorowa przebiegała z Kolejek Leśnych przez całą ul.Miłkowskiego,do Zakładu Suchej Destylacji (Chemiczna) wąskotorówka działała do połowy lat 80-tych.

szlabanowy 13-01-2010 o 20:00

Gdybyście chcieli przeczytać stronę o ulicach Hajnówki http://hajnowianie.ovh.org/index.php?option=com_content&task=view&id=111&Itemid=43
to do tego przydatny na pewno będzie plan http://www.spnarewka.webpark.pl/foto/plan.jpg

Stormbringer 13-01-2010 o 21:04

Na planie trzeba dodać Zaułek Młynarski o ile takowy istniał) między starą ciastkarnią a Hajnowianką , tam gdzie podobno była synagoga (bożnica).

szlabanowy 14-01-2010 o 21:02

Niestety mam słabe pojęcie o grafice internetowej

Stormbringer 14-01-2010 o 22:41

Ja też , trochę się tym bawię ale słabo mi to idzie. Planu jeszcze nigdy nie robiłem. :)

Wyślij komentarz

Musisz być zalogowany aby komentować. Jeżeli nie masz jeszcze konta - zarejestruj się. Pierwszy komentarz użytkownika podlega moderacji - pojawi się na stronie po zaakceptowaniu przez administratora. Akceptacja pierwszego komentarza spowoduje, że każdy kolejny będzie pojawiał się automatycznie.